AI bespaart tijd. Maar vermindert het ook de werkdruk?

Een rapport schrijven, informatie analyseren of een vergadering samenvatten. Met kunstmatige intelligentie (AI) kunnen steeds meer werkzaamheden sneller worden uitgevoerd. Dat biedt organisaties kansen om efficiënter te werken. Maar betekent tijdwinst ook dat medewerkers minder werkdruk ervaren? Onderzoek laat zien dat de werkelijkheid ingewikkelder is. Terwijl eenvoudige taken verdwijnen, wordt het overblijvende werk soms juist intensiever.

Steeds meer werknemers gebruiken AI

AI is voor veel werknemers inmiddels onderdeel van hun dagelijkse werk.

Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), gepubliceerd in februari 2026, gebruikt 43 procent van de werkende volwassenen kunstmatige intelligentie bij het uitvoeren van werkzaamheden.

Vooral onder hoogopgeleiden en medewerkers tussen de 25 en 45 jaar ligt het gebruik relatief hoog.

De verwachtingen zijn eveneens groot. Van de werkenden verwacht 70 procent dat zij de komende tien jaar vaker AI zullen gebruiken.

Voor werkgevers biedt dat mogelijkheden. Werkzaamheden kunnen sneller worden uitgevoerd, informatie wordt toegankelijker en medewerkers kunnen ondersteuning krijgen bij complexe taken.

Maar er is een belangrijk verschil tussen efficiënter werken en minder belastend werk.

Wanneer eenvoudige taken verdwijnen, blijft het denkwerk over

Wie AI gebruikt om routinematige werkzaamheden uit te voeren, houdt mogelijk meer tijd over voor andere taken.

Dat klinkt positief. Maar wat gebeurt er wanneer juist de relatief eenvoudige werkzaamheden verdwijnen?

Uit onderzoek van TNO naar generatieve AI en de kwaliteit van werk blijkt dat medewerkers hierdoor met complexere taken en meer verantwoordelijkheden te maken kunnen krijgen.

De onderzoekers bekeken onder andere de gevolgen voor taakvariatie, zelfstandigheid en mentale belasting.

Een opvallende bevinding is dat eenvoudige werkzaamheden soms plaatsmaken voor taken die meer concentratie en aandacht vragen.

Waar medewerkers voorheen intensief denkwerk konden afwisselen met routinematige werkzaamheden, kan die afwisseling verminderen.

Dat betekent niet dat AI automatisch tot meer werkstress leidt. Het laat wel zien dat de manier waarop werkzaamheden veranderen belangrijk is voor de belasting die medewerkers ervaren.

Tijdsbesparing is niet hetzelfde als minder werkdruk

Stel dat een medewerker dankzij AI een rapport in een halfuur kan opstellen, terwijl dat voorheen twee uur kostte.

Wat gebeurt er dan met de tijd die vrijkomt?

Kan de medewerker die gebruiken om zorgvuldiger te werken, zich verder te ontwikkelen of andere werkzaamheden op te pakken?

Of wordt simpelweg verwacht dat er voortaan meer rapporten worden gemaakt?

Die keuze heeft grote invloed op de manier waarop medewerkers AI ervaren.

Wanneer iedere tijdwinst direct wordt vertaald naar hogere productiedoelstellingen, hoeft de werkdruk niet af te nemen.

Sterker nog: medewerkers kunnen het gevoel krijgen dat zij voortdurend moeten presteren, omdat werkzaamheden steeds sneller uitgevoerd kunnen worden.

De Sociaal-Economische Raad (SER) waarschuwde in 2025 voor dergelijke risico’s. In het advies AI en werk benadrukt de SER dat de inzet van AI zowel kan bijdragen aan een hogere productiviteit en lagere werkdruk als aan intensiever werk en minder zelfstandigheid.

De uitkomst hangt mede af van de keuzes die organisaties maken.

Van zelf uitvoeren naar voortdurend controleren

AI verandert niet alleen hoeveel werk iemand doet, maar ook de inhoud van dat werk.

Een medewerker die voorheen zelf een tekst schreef, beoordeelt nu misschien vooral teksten die door AI zijn gegenereerd.

Een financieel professional controleert analyses die grotendeels automatisch tot stand komen. En een HR-medewerker beoordeelt informatie die door digitale systemen is verzameld en verwerkt.

Dat kan waardevol zijn. Maar controleren vraagt andere vaardigheden dan zelf uitvoeren.

Medewerkers moeten kunnen beoordelen of informatie klopt, verbanden herkennen en verantwoordelijkheid nemen voor de uiteindelijke uitkomst.

Daarvoor blijven inhoudelijke kennis, kritisch denkvermogen en professionele ervaring noodzakelijk.

Bovendien kan het voortdurend beoordelen en corrigeren van informatie mentaal belastend zijn.

AI neemt daarmee niet alleen werk over. Het verandert ook wat organisaties van hun medewerkers vragen.

Hoe zorg je dat AI het werk daadwerkelijk verbetert?

Voor werkgevers ligt hier een belangrijke uitdaging.

De invoering van AI wordt vaak benaderd vanuit technologie en productiviteit. Maar minstens zo belangrijk is de vraag wat de veranderingen betekenen voor de mensen die ermee werken.

Vier aandachtspunten kunnen helpen.

1. Kijk verder dan de tijdwinst

Meet niet alleen hoeveel sneller werkzaamheden worden uitgevoerd, maar bespreek ook hoe medewerkers hun werk ervaren.

Is er meer ruimte ontstaan? Zijn werkzaamheden interessanter geworden? Of is de concentratiebelasting juist toegenomen?

2. Betrek medewerkers bij de invoering

Medewerkers weten vaak goed welke werkzaamheden veel tijd kosten en waar ondersteuning waardevol kan zijn.

Door hen te betrekken bij keuzes over AI, ontstaat meer inzicht in de gevolgen voor het dagelijkse werk.

3. Investeer in nieuwe vaardigheden

Werken met AI vraagt meer dan weten hoe een programma functioneert.

Medewerkers moeten ook leren hoe zij resultaten beoordelen, verantwoord omgaan met informatie en hun eigen deskundigheid blijven ontwikkelen.

4. Besteed aandacht aan werkplezier en zelfstandigheid

Wanneer AI bepaalde taken overneemt, kunnen functies inhoudelijk veranderen.

Onderzoek daarom of medewerkers voldoende invloed houden op hun werkzaamheden en mogelijkheden krijgen om hun kwaliteiten te benutten.

Want technologische vooruitgang is pas echt waardevol wanneer ook de kwaliteit van werk aandacht krijgt.

Nieuwe technologie vraagt om wendbare loopbanen

De opkomst van AI laat zien hoe snel de inhoud van werk kan veranderen.

Een functie hoeft niet te verdwijnen om toch andere vaardigheden, verantwoordelijkheden en verwachtingen met zich mee te brengen.

Voor medewerkers kan dat aanleiding zijn om opnieuw naar hun loopbaan te kijken.

Welke werkzaamheden passen nog bij mijn kwaliteiten? Welke nieuwe vaardigheden wil ik ontwikkelen? En hoe zorg ik ervoor dat mijn werk ook in de toekomst interessant en passend blijft?

Dat zijn vragen die verder gaan dan het leren gebruiken van AI.

Bij Staatvandienst ondersteunen we werknemers en werkgevers bij loopbaanontwikkeling en duurzame inzetbaarheid. Met persoonlijke loopbaanbegeleiding helpen onze consultants om kwaliteiten, ambities en ontwikkelmogelijkheden in kaart te brengen.

Juist wanneer functies veranderen, is het belangrijk om niet alleen naar de technologie te kijken, maar ook naar de mensen die ermee moeten werken.

De echte winst van AI zit niet alleen in productiviteit

AI kan medewerkers ondersteunen, routinematige werkzaamheden verminderen en nieuwe mogelijkheden creëren.

Maar of medewerkers daardoor ook prettiger en met minder belasting werken, is niet vanzelfsprekend.

Dat vraagt om bewuste keuzes over de inrichting van werk, ontwikkelmogelijkheden en de verwachtingen die organisaties aan medewerkers stellen.

De belangrijkste vraag voor werkgevers is daarom misschien niet hoeveel tijd AI kan besparen, maar wat we met die gewonnen tijd willen bereiken.

Meer productie? Meer ruimte voor ontwikkeling? Betere kwaliteit van werk? Of een combinatie daarvan?

Wie daar bewust over nadenkt, kan AI niet alleen inzetten om slimmer te werken, maar ook om werk toekomstbestendig te houden.

Wil je als werkgever onderzoeken hoe je medewerkers kunt begeleiden bij veranderende werkzaamheden en nieuwe ontwikkelmogelijkheden? Ontdek wat de loopbaanbegeleiding van Staatvandienst voor jouw organisatie kan betekenen.


Bronnen